Zespół cieśni nadgarstka – przewodnik „po ludzku”

Dla ortopedy nie ma nic bardziej charakterystycznego jak historia pacjenta wyglądająca następująco:

„Panie doktorze, odczuwam naprzykrzające się drętwienie palców ręki. W dzień jeszcze daję sobie radę, ale w nocy pieczenie/drętwienie i ból nasilają się do takiego stopnia, ze wybudzają mnie ze snu. Co mi dolega?”

Jeśli widzisz w tej historii siebie czytaj dalej.

1. Co dzieje się w nadgarstku?

Zespół cieśni nadgarstka (w skrócie ZCN) to bardzo popularna przypadłość. Części ręki które drętwieją tj. palce I-III i połowa palca IV – jak na rysunku niżej - unerwione są przez nerw pośrodkowy. Nerw ten jest chroniony z każdej strony gdy przechodzi przez kanał nadgarstka Tunel ten tworzą z jednej strony kości nadgarstka, z drugie mocne więzadło. Problem zaczyna się w momencie gdy w tunelu robi się zbyt ciasno.

2. Najczęstsze przyczyny ZCN

• Może do tego prowadzić przeciążenie i powtarzalna praca (tak na budowie jak i przy komputerze).

• Genetyka mogła obdarzyć nas bardzo wąskim kanałem nadgarstka, przez co niewielki obrzęk w jego obrębie doprowadza do objawów.

• Stany zapalne powodowane chorobami układowymi – cukrzyca, dna moczanowa, RZS, niedoczynność tarczycy – każda z tych przypadłości ułatwia rozwinięcie się objawowego ZCN

• Wadliwy zrost złamań w obrębie nadgarstka, penetrujące do kanału tłuszczaki czy gangliony, również będą uciskać na nerw pośrodkowy.

3. Samodzielne „testy z Google” a prawdziwa diagnostyka

Wujek Google podpowiada jak "zdiagnozować" u siebie zespół cieśni nadgarstka - należy wykonać test Phalena

Wykonanie tego testu jest banalnie proste.

Test Phalena - maksymalnie zegnij dłoniowo oba nadgarstki i oprzyj grzbiet o grzbiet ręki. Utrzymaj takie ustawienie 60 sekund. Mrowienie = wynik dodatni.

Jest to prosty i szybki test, niestety nie wykrywa 1/3 przypadków.

W praktyce największe znaczenie ma wywiad i badanie przez doświadczonego ortopedę/neurologa. W większości przypadków jest to wystarczające do postawienia trafnej diagnozy. Jednakże, aby podejmować decyzje do dalszego leczenia zabiegowego warto poszerzyć diagnostykę o badania obiektywne, dlatego lekarz skieruje Cię na badanie EMG

EMG jest „złotym standardem” w ocenie nerwów obwodowych. Potrafi zarejestrować spadki prędkości przewodzenia sygnałów przez nerwy oraz w jakim miejscu te spadki występują co potwierdza nam lokalizacje przewężenia - czyli ucisku.

EMG - koszt? – w większości miast 180–250 zł; w NFZ po skierowaniu od lekarza specjalisty kolejka 1–3 miesięcy.

Kolejnym wartym wykonania badaniem jest USG nadgarstka. Dzięki niemu w porę dojrzymy wpuklający się ganglion, czy wzrastający w kanale nadgarstka tłuszczak.

4. Czy to coś poważnego?

Na początku na pewno nie. W łagodnym, bądź czynnościowym przebiegu objawy należą bardziej do naprzykrzających się od czasu do czasu. Wielokrotnie w tym czasie zmiana ułożenia rąk w czasie pracy, przerwy połączone z ćwiczeniami odbarczającymi kanał nadgarstka, będą wystarczające. Gdy objawy nasilają się, zaczyna towarzyszyć codziennie drętwienie rąk i pojawiają się objawy nocne to jednoznaczny czas w którym należy udać się do specjalisty. Nieleczony ZCN może nieodwracalnie uszkadzać n. pośrodkowy oraz jego gałązkę do kłębu kciuka. Powoduje to znaczne zmniejszenie siły chwytu dłoni, wypadanie przedmiotów z rąk, zmiany zanikowe mięśni kciuka. W pewnym momencie stan ten przestaje być odwracalny nawet operacją.

5. Czy można leczyć to bez operacji?

W łagodnym i czynnościowym – związanym z konkretnym ustawieniem nadgarstka w trakcie powtarzalnych czynności -ZCN jak najbardziej.

Ćwiczenia, rozmasowywanie nadgarstka, zakładanie ortezy nadgarstka w godzinach nocnych („orteza na noc czy pomaga?”), wymiana myszki zwykłej na ergonomiczną. To wszystko działania, które w większym czy mniejszym stopniu jesteś w stanie wprowadzić na własną rękę.

Wytyczne AAOS w łagodnym ZCN rekomendują ultradźwięki oraz manualną terapie powięzi. Jeśli masz czas oraz środki – warto to rozważyć.

Przy bardziej zaawansowanych postaciach pora na cięższy kaliber. Pacjenci niezdecydowani na leczenie operacyjne, tacy którzy nie mogą być leczeni operacyjne, oraz tacy którzy chcą spróbować leczenia zachowawczego mogą uzyskać skuteczna pomoc poprzez zastrzyk sterydowy bezpośrednio do kanału nadgarstka. Metoda ta może łagodzić objawy na ok 1-6 miesięcy, niejednokrotnie pacjenci wracają po znacznie dłuższym okresie. Taki zastrzyk ze względu na trudność techniczną powinien być wykonany przez doświadczonego ortopedę.

Pamiętaj, że przy ciężkiej postaci ZCN metody zachowawcze są mało skuteczne – rozważ zabieg od razu.

6. Operacja, czyli raz a dobrze!

Zabieg techniką klasyczną to około 20 min operacja, którą można przeprowadzić w warunkach ambulatoryjnych. Zawsze przed pacjent pyta „Czy będzie bolało?” Otóż boli głównie znieczulenie. Jeśli kiedyś u dentysty mieliśmy wykonywany jakiś zabieg to wiemy na co się przygotować – ukłucie cienkiej igły, oraz specyficzne uczucie rozpierania , gdy lek jest podawany podskórnie. Po chwili okolica operowana jest całkowicie niewrażliwa na ból, i tak zostanie do ok. 6 godzin po zabiegu.

Chirurg po wykonaniu ok 2 cm cięcia, preparuje przez tkanki miękkie docierając do więzadła poprzecznego nadgarstka, które przecina w całości. Otwiera w ten sposób tunel, przez który przebiega nerw. W trakcie tej czynności można zaobserwować jak blady (niedokrwiony od ucisku) nerw nabiera zdrowego różowego zabarwienia. Chirurg w ostatnim etapie kontroluje nerw i ścięgna- sprawdza ich ciągłość, oraz czy prawidłowo działają. Zabieg kończy się zszyciem skóry. Ja preferuję plastyczne szwy śródskórne, ale pojedyncze też są w porządku.

Za alternatywę możemy uznać techniki endoskopowe/mini-open. Zabieg ten wymaga specjalnego sprzętu optycznego, oraz doświadczonego operatora. W zamian pacjent uzyskuje nieznacznie krótsze cięcie skórne. Wytyczne AAOS nie wykazują przewagi jednej techniki nad drugą w długim okresie. Jeśli długość blizny pooperacyjnej ma dla ciebie największe znaczenie - wybierz ten zabieg.

Osobiście jestem zwolennikiem pierwszej techniki, ze względu na kontrolę jaką daje podczas operowania przy tak ważnej strukturze jaką jest n. pośrodkowy.

7. Rehabilitacja

Przez pierwsze 7-10 dni możliwe jest wykonywanie wszystkich ruchów w odciążeniu, oraz pomaganie sobie w zwykłych czynnościach domowych. Zalecane są ćwiczenia prostowania i zginania palców w pełnym zakresie, aby nie doprowadzić do uwięźnięcia ścięgien zginaczy w bliźnie pooperacyjnej. W tym okresie należy starannie dbać o czystość rany pooperacyjnej.

Po ok 2 tygodniach, następuje kontrola w poradni Ortopedycznej i zdjęcie szwów. W tym okresie pacjent powinien jednoznacznie zauważać wycofanie się objawów, lub ich zmniejszenie. Powrót do pełnego zakresu wykonywanych czynności w kolejnych 3-4 tygodniach.

8. FAQ

„Czy przepuklina kręgosłupa może dawać objawy cieśni?”

Objawy mogą być bardzo podobne. Wynik EMG często rozwieje wątpliwości.

„Czy cieśń nadgarstka w ciąży minie sama?”

Często tak, bo obrzęk hormonalny ustępuje po porodzie; orteza nocna to bezpieczny pierwszy krok.

„Czy masaż pomaga?”

Tak, jeśli zmniejsza napięcie mięśni przedramienia; nie zastąpi odbarczenia przy zaawansowanej cieśni.

„Jak długo boli po operacji cieśni?”

Większość objawów wycofuje się w 1-2 tygodniu po operacji, szczątkowe drętwienie może utrzymywać się przez kolejne tygodnie; pełna siła chwytu wraca po ok. 3 miesiącach.

9. Wskazówki „Ludzkiego Ortopedy”

1. Od drętwienia do zaniku mięśni – droga bywa krótka. Jeśli budzisz się w nocy, „strzepując” rękę, umów badanie EMG.

2. Zacznij od prostych rzeczy: orteza nocna + ergonomia biurka + 10 min ćwiczeń ślizgu nerwu dziennie.

3. Nie bój się zabiegu. To jeden z najkrótszych i najskuteczniejszych mini-zabiegów w ortopedii ręki – a ulga bywa natychmiastowa.

4. Po operacji ruszaj palcami od pierwszej doby. Wczesny ruch = mniej blizn, szybszy chwyt.

5. Zaobserwuj mój Instagram i grupę na Facebooku, aby dowiedzieć się więcej, oraz zobaczyć efekty operacji.

Materiał edukacyjny – nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.